UX design: Wat is dat eigenlijk?

Binnen marketing, sales, productontwikkeling, webdesign en eigenlijk binnen heel veel industrieën lijkt het woord UX (dat staat voor ‘User Experience’) wel het buzzwoord van de 2000’s. UX richt zich, kort gezegd, op de interactie tussen een gebruiker en een product. Deze interactie moet zo goed en makkelijk mogelijk verlopen. 

Bijna alle grote bedrijven huren inmiddels een UX designer in om hiermee hun product, website of app te optimaliseren.

Immersive-race-simulator-huren-337x79

Echter, er bestaat nogal wat verwarring over de term. Veel mensen denken namelijk dat UX design een webdesign-gerelateerde term is, terwijl dit verre van het geval is. Ook wordt UX vaak verward met termen als UI, CX, ID en IA. Al deze termen zijn gerelateerd aan UX, maar zeker niet hetzelfde. Onduidelijkheid alom dus, en wij helpen deze onduidelijkheid graag de wereld uit.

In deze blog leggen we jullie daarom precies uit wat UX design is. Inclusief een stukje geschiedenis en uitgebreide definities. 

Hoe het allemaal begon

Je zou kunnen zeggen dat UX al ruim voor Christus bestond. Laten we eens naar een aantal korte stukjes geschiedenis kijken die ons wellicht helpen begrijpen waar het begrip UX vandaan komt. 

Honderden jaren voor Christus: UX in het Oosten en in Griekenland 

In een mooie blog van CareerFoundry wordt de geschiedenis van UX in detail beschreven, zelfs tot ver voor Christus. 

Een mooi voorbeeld van een zeer vroege vorm van UX design is het begrip 'Feng Shui'. Er zijn de laatste jaren verschillende populaire boeken geschreven over het oude Chinese gebruik om ruimtes zo in te richten dat er een harmonieuze stroming van energieën (chi) ontstaat. De juiste inrichting zou een ruimte comfortabel en leefbaar maken en zou deze optimaal benutten. Het ging hier dus niet alleen om de looks van een interieur, maar ook (voornamelijk) om de bruikbaarheid hiervan. De techniek werd duizenden jaren voor Christus al toegepast in het verre Oosten en doet ons sterk denken aan UX.

verpakapotheek

Ook in Griekenland waren vroege tekenen van UX design te vinden. Zo’n 500 jaar voor Christus beschreef Hippocrates hoe de werkplaats van een chirurg ingericht zou moeten zijn. Goed verlicht, comfortabel voor de chirurg, met alle gereedschappen logisch ingericht en binnen handbereik. Kortom, de werkplek van een chirurg werd volledig geoptimaliseerd. 

Keuken drama in 1430 

Een volgend mooi voorbeeld van UX design in de geschiedenis is dat van Leonardo da Vinci, in 1430. Of deze anekdote waar is weten we niet zeker, maar in een blog van Inside Design kwamen we het volgende verhaal tegen, afkomstig van Michel Gelb’s boek ‘How to think like Leonardo da Vinci’. 

Leonardo Da Vinci
Bron: https://www.improvisedlife.com/2017/11/27/affirmations-leonardo-da-vinci-used-to-counter-failure-including-a-wild-kitchen-fiasco/

Het boek beschreef hoe Leonardo da Vinci werd gevraagd om een keuken in te richten voor een groot evenement. De keuken moest voorbereid worden om zo veel mogelijk eten te kunnen produceren, zo effectief mogelijk natuurlijk. Da Vinci ging aan de slag en voorzag de keuken van transportbanden om eten te vervoeren en van een sproeisysteem, in geval van brand. Goede ideeën, maar helaas konden de medewerkers van de keuken niet omgaan met de transportbanden en ging het sproeisysteem per ongeluk af, wat uiteraard het eten niet ten goede kwam. 

Het computertijdperk 

We kunnen nog wel even doorgaan met leuke anekdotes, maar laten we toch even een sprong maken naar het vroege computertijdperk. 

Rond 1970 begonnen we langzaam steeds meer UX designers te zien zoals we die nu kennen. Met de opkomst van de computer doken steeds meer engineers en psychologen in het computergebruik van de consument. Net als de Feng Shui geleerden, Hippocrates en Leonardo da Vinci, werkten onderzoekers van bijvoorbeeld Xerox en Apple hard aan het optimaliseren van het gebruiksgemak van hun product: In dit geval computers. 

Vroege UX

UX krijgt een naam 

Met steeds meer wetenschappers werkzaam in het optimaliseren van producten, kreeg UX in 1995 eindelijk een naam. De naam werd gegeven door Donald Norman, cognitieve wetenschapper, tijdens zijn indiensttreding bij Apple. Zijn functie, ‘User Experience Architect’ leidde tot het ontstaan van de term ‘UX design’.

Norman beschreef: 

“I invented the term because I thought human interface and usability were too narrow: I wanted to cover all aspects of the person’s experience with a system, including industrial design, graphics, the interface, the physical interaction, and the manual.”

UX, wat is het precies? 

Met een stukje geschiedenis in gedachten hebben jullie hopelijk een goed beeld van UX kunnen opbouwen. Om het nog even simpel samen te vatten: UX is een enorm brede term. Het richt zich op een optimale gebruikerservaring van de consument tijdens alle interactie met een product of dienst. Dit kan een website zijn, een app, een fysiek product, maar ook een ruimte (zoals we zagen bij de Feng Shui geleerden, bij Hippocrates en in de keuken van Leonardo da Vinci).

Nog niet duidelijk? In dit mooie filmpje geeft dé Donald Norman uitleg. 

De taken van een UX designer 

Vanwege de breedheid van de term zijn de taken van een UX designer ook enorm divers. Echter, normaal gesproken kunnen de taken van de designer in de volgende drie categorieën onderverdeeld worden: 

1. Onderzoek en strategie  

Om het gebruiksgemak van je consument te maximaliseren zul je voorafgaand aan het ontwerp van je product uitgebreid onderzoek moeten doen.

Denk hierbij aan: 

  • Competitie onderzoek: Wat doet de competitie goed en juist niet goed? Wat kun jij hiervan leren?
  • Doelgroeponderzoek: Wie is je doelgroep en waar is deze naar op zoek?
  • Het ontwikkelen van een strategie: Wat zijn de doelen van een ontwerp? Wie voert wat uit, wat is de planning? 

2. Ontwerp

Na deze zorgvuldige planning is de UX designer betrokken bij het ontwerp van een (al dan niet digitale) product. Hierbij is zowel ‘interactie ontwerp’ als ‘visueel ontwerp’ van belang. Interactie ontwerp heeft echter de voornaamste focus van de UX ontwerper; visueel ontwerp gaat vaak in samenwerking met UI ontwerpers (al worden bij veel bedrijven beide rollen door dezelfde persoon uitgevoerd). 

Maar wat is interactie ontwerp dan precies? Zoals jullie waarschijnlijk al begrijpen gaat dit om de (voornamelijk) praktische interactie tussen een consument en een product. Werkt een product snel en makkelijk? Doet het product waar de consument behoefte aan heeft? Hierbij kun je denken aan de plaatsing van een knopje op een telefoon (zit het op de goede plek?) of aan een inlog schermpje van een website (is inloggen makkelijk en gaat dit snel?). 

Of, zoals in onderstaand voorbeeld, een lift panel. Zijn alle knopjes logisch geplaatst en makkelijk te bedienen?

Slechte UX

Uiteraard gaat gebruiksgemak hand in hand met ‘visueel ontwerp’. De looks van een product hebben namelijk ook een sterke impact op de gebruiksvriendelijkheid hiervan. Ben je bijvoorbeeld op zoek naar een ‘inlog’ knopje op een website? Dan is de kans groot dat je een donkergrijs knopje op een lichtgrijze website moeilijk kunt vinden. Een geel knopje, echter, springt zo in het oog en maakt de website direct gebruiksvriendelijker. Ditzelfde geldt voor de hiërarchie en grootte van de knopjes. Over het algemeen zijn belangrijker onderdelen groter. Is dit niet het geval? Dan schept dit verwarring. Dit zie je duidelijk terug in het bovenstaande voorbeeld van het liftpanel. 

Lukt het je om de kleur en indeling perfect te krijgen? Dan heeft dit voordelen voor een bestaand product (zo zorg je voor tevreden klanten) maar ook voor een website waarop je producten verkoopt. Is je grote gele knopje bijvoorbeeld een CTA? Dan is de kans groot dat je met zorgvuldige UX en UI de conversie van je website aanzienlijk verhoogt. 

Geen handleiding nodig  

De belangrijkste reden waarom de indeling zo duidelijk moet zijn, is het feit dat mensen een product willen kunnen gebruiken zonder hier een studie van te hoeven maken. Vragen tijdens het gebruik van een product leiden namelijk heel snel tot irritatie. 

In het boek Don’t Make me Think van Steve Krug wordt dit mooi uitgelegd aan de hand van de Trunk Test. Stel: Je wordt in de achterbak van een auto ontvoerd en rondgereden door een stad. Op een plek die je niet kent wordt je vervolgens uit de auto gezet. Is de UX van een stad goed ingericht? Dan zou je gemakkelijk aan de hand van borden en kaarten aan de muren je weg naar huis kunnen vinden. Ditzelfde geldt voor een product of website. Heb je geen idee van de werking en inrichting? Dan zou je er toch uit moeten kunnen komen, wanneer voldoende aandacht is besteed aan de UX. 

“If something requires a large investment of time — or looks like it will — it’s less likely to be used”. - Steve Krug. 

3. Uitvoering en analyse 

Natuurlijk volgt, na het ontwerp van een product, de uitvoering hiervan. Ook tijdens - en na - dit proces, blijft de UX designer actief. Met behulp van klantenfeedback en met het gebruik van de nieuwste technieken is verbetering namelijk altijd mogelijk. En, zoals we al vaker hebben gezegd, zonder testen kom je als bedrijf simpelweg niet verder. 

De UX designer houdt zich bezig met a/b testen van (kleine) details, het analyseren van gebruikersdata en het verwerken van deze gegevens in nieuwe plannen en aanpassingen. Uiteraard kan deze klantenfeedback verzameld worden via bijvoorbeeld test teams of surveys, maar vooral voor online producten bestaan er handige analysetools zoals  Google Analytics, Adobe Analytics, Hotjar of User Testing.

En wat zijn UI design  (user interface design), CX (customer experience), ID (interaction design) en IA (information architecture) dan? 

We noemden hem al eerder: UI design. Om de laatste verwarring uit de wereld te helpen moeten we als laatste nog even kort ingaan op de verwarrende familieleden van UX; UI, CX, ID en IA.

logofactuur

CX is een overlappende term, die eigenlijk alle interactie tussen bedrijf en klant omschrijft. Website bezoek, (eventueel) bestelproces, product, klantenservice, echt alles. 

Dit omvat uiteraard UX, maar ook UI. Het verschil tussen UX en UI is dat UI  zich vooral op de looks van een product richt, en UX meer op de bruikbaarheid. Bij UI gaat het om het eerder genoemde ‘visueel ontwerp’ of de ‘touch and feel’ van een product. Het grafisch ontwerp bijvoorbeeld. 

Een mooie omschrijving van UI is die van Rahul Varshney, co-creator van Foster.fm

“User Experience (UX) and User Interface (UI) are some of the most confused and misused terms in our field. A UI without UX is like a painter slapping paint onto canvas without thought; while UX without UI is like the frame of a sculpture with no paper mache on it. A great product experience starts with UX followed by UI. Both are essential for the product’s success.” 

En ID en IA dan? ID (Interaction Design) focust zich specifiek op de interactie, en dus niet zozeer op de looks van een product. Denk, in het geval van een website, aan het klikken en scrollen. ID zorgt ervoor dat de gebruiker zo min mogelijk acties hoeft uit te voeren om het gewenste doel te bereiken. 

IA, als laatste, staat voor Information Architecture. Hier gaat het om de indeling van informatie. In het geval van een website bijvoorbeeld, zorgt IA dat de belangrijkste items gemakkelijk te zien zijn. Het zorgt voor een logische indeling en stappen richting een doel die mensen zonder enige moeite zullen begrijpen. 

Is UX relevant voor jouw bedrijf?

Absoluut. Echter, in welke vorm en mate hangt af van jouw bedrijf en product. 

Denk maar eens na over onze voorbeelden van de Feng Shui leer, of de inrichting van een operatiezaal volgens Hippocrates. Dit is UX, in een zeer vroege vorm natuurlijk. 

Wanneer we naar de definitie van UX design kijken in de meest brede zin, betekent UX simpelweg dat het gebruik van een product of dienst geoptimaliseerd wordt. Er wordt gezorgd dat iets zo makkelijk - en goed mogelijk werkt. En dit is uiteraard iets waar ieder bedrijf aan zou moeten werken. Doe je dit niet? Dan verlies je simpelweg klanten aan concurrenten die dit wel doen. 

We kunnen daarom ieder bedrijf aanraden om uitgebreid aandacht te besteden aan de drie belangrijkste taken van de UX designer: Onderzoek, ontwerp, uitvoering en analyse.

De exacte invulling hiervan verschilt per bedrijf. Zo kun je bijvoorbeeld bij een online product gebruik maken van UX analyse tools (zoals Hotjar bijvoorbeeld), maar bij een fysiek product zul je je analyse op andere manieren moeten uitvoeren.  

"The fact that the people who built the site didn’t care enough to make things obvious — and easy — can erode our confidence in the site and the organization behind it." - Steve Krug. 

Wil je meer leren over UX design? Dan kan deze blog van Hubspot of deze gids van Johny Vino je wellicht een stapje verder helpen. 

Hulp nodig? 

Optimaal UX design wordt steeds belangrijker, maar vergt nogal wat kennis en vaardigheid. Wil je weten hoe je jouw product of website kunt optimaliseren op het gebied van UX? Wil je graag aan de slag met UX design maar weet je niet zo goed waar je moet beginnen? Wij denken heel graag met je mee. Neem gerust contact met ons op voor een gratis kennismakingsgesprek of meld je aan voor onze Growth Hacking nieuwsbrief. Zo blijf je op de hoogte van alle nieuwtjes op het gebied van growth hacking, sales, marketing en digitale tooling. 

Wil je weten hoe de sales & marketing machine van jouw bedrijf er momenteel voor staat? We hebben een gratis Groeitest ontwikkelt waarmee je binnen een paar minuten zult weten welke gebieden binnen jouw sales & marketing opzet nog voor verbetering vatbaar zijn. Je vindt de groeitest hier.

Schrijf je in voor onze growth hacking nieuwsbrief